"Fajnie być samcem!" Dmitrij Strelnikoff

                 Zainteresowanych odsyłam do osiemnastego numeru "Literadaru".

"Maria i Magdalena" Magdalena Samozwaniec

„Maria i Magdalena” jest zbeletryzowaną biografią sióstr Kossakówien, Marii – późniejszej – Pawlikowskiej - Jasnorzewskiej i Magdaleny, znanej z przydomku Samozwaniec, wnuczek obdarzonego wielkim szacunkiem Polaków naszego narodowego malarza – Juliusza Kossaka i córek podtrzymującego artystyczną tradycję swego ojca, Wojciecha. Już w nieprzypadkowym wyborze pseudonimu, którym sygnowała swą twórczość ujawniają się niespożyte pokłady humory satyryczki – został on bowiem ukuty „na obraz i podobieństwo” cara Dymitra Samozwańca, którego wielka mistyfikacja była w tamtym czasie powszechnie znana i komentowana. 

„Maria i Magdalena” są swojego rodzaju podróżą sentymentalną do międzywojennego Krakowa młodszej z sióstr.

Mimo konserwatywnego wychowania, jakie otrzymały Lilka i Madzia od matki dewotki, wyrosły na osóbki o nieposkromionym temperamencie, nierzadko prowokacyjnie łamiące zasady savoir – vivre’u. Były dla zgnuśniałego, duszącego się we własnym sosie światka  międzywojennego Krakowa niczym ożywczy powiew przywracający wrażliwość na wszystkie zmysły, na tamte czasy nazbyt śmiały jednak, by mógł zostać bezkrytycznie zaakceptowany. Miłość, miłostki i przelotne romanse całkowicie zdominowały życie tych nieprzeciętnych siostrzyczek. I choć obie były kobietami po przejściach w tych relacjach nierzadko wykazywały się zadziwiającą naiwnością.

Z ponad pięciuset pożółkłych kartek wyłania się obraz dwóch wielkich indywidualności, skrajnie różnych mimo jednej płynącej w nich krwi. Lilka – chimeryczna, wiotka, delikatnej budowy o oczach niebieskich i tak wielkich, że nie pozostawiały nikogo obojętnym. Magdalena, zaślepiona podziwem dla siostry i jej niezdrowym uwielbieniem, w powieści świadomie ją gloryfikuje. Delikatnie przemilczała niepełnosprawność autorytarnej Lilki. Maria Pawlikowska – Jasnorzewska uległa w dzieciństwie wypadkowi, następnie stała się ofiarą  niewłaściwego leczenia ortopedycznego, skutkiem czego do końca życia szpecił ją garb. Swoje kalectwo umiejętnie ukrywała pod warstwą falban, bądź narzutek, do których przejawiała zrozumiałą słabość.

Lilka od maleńkości była przeznaczona przez mamę do sztuki, będąc tego świadomą już od najmłodszych lat zachowywała się jak artystka, sprawiała wrażenie uduchowionej, egzaltowanej. Swojej dziecięcej  nadwrażliwości nigdy nie pokonała, a ta w dorosłym życiu skutecznie utrudniała jej utrzymanie emocjonalnej stabilności. Już nawet jako dojrzała kobieta głęboko przeżywała miłostki swych kolejnych mężów, sama nie pozostając im dłużna. To błędne koło wzajemnych zdrad trawo do dnia, kiedy poznała Stefana Jasnorzewskiego – pilota działającego w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej. 

Madzia to z kolei przysadzista, różowa szatynka. Nazbyt rubaszna, hałaśliwa i nietaktowna, aby móc ją traktować poważnie. Trzpiot. Nieszczęśliwa posiadaczka - jak żartobliwie określał jej obfite kształty Tatko - wydatnej bombe a la polonaise.

Lilka by Kasia

„Maria i Magdalena” to zbiór zabawnych anegdot z życia całej rodziny. Kossakówka to miejsce o niezwykłej atmosferze. Kronikarz – gawędziarz Madzia nie pomija żadnego z domowników, wiernie odtwarza i relacjonuje stosunki domowe. Jest tu kilka słów o Tatce – Wojciechu wspaniałym malarzu, współtwórcy Panoramy Racławickiej, którego ukochane córki rujnowały finansowo przez całe (również dorosłe) życie. Magdalena przedstawiła go w swej powieści jako człowieka niezwykłego, krzepkiego, kochającego życie, niezwykle uzdolnionego, który mimo całego szeregu flam i kokot, przetaczających się nieustannie przez jego życie, naprawdę kochał miłością prawdziwą jedyną kobietę – Maniusię z Kisielnickich, nazywaną przez córki Mamidło. Ona z kolei prezentowała religijną pruderię, żelazną konsekwencję i nienachalną taktowność. Była lekiem na całe zło. Łagodziła domowe konflikty, pojednywała zwaśnione córki, a niejednokrotnie zięciów. Do tego stopnia zaskarbiła sobie sympatię wybranków serca swych córek, że Jaś Pawlikowski po rozwodzie  z Marią, wyjawił, iż najbardziej mu będzie żal Mamidła. 

O nieprzeciętności i niedopasowaniu charakterologicznym tej rodziny niech świadczy zdarzenie ze ślubu, o którym wspomina Magdalena. Otóż Mamidło po uroczystościach kościelnych, na przyjęciu weselnym poprosiła Madzię o rozmowę, następnie cała w pąsach ściśniętym wstydem głosem uświadomiła córkę o tzw. powinności „małżeńskiego obowiązku”. Tego samego dnia, Wojciech Kossak, wyrażając jawną niechęć do zięcia, którego nigdy nie darzył szacunkiem – Jana Starzewskiego, dobrze zapowiadającego się młodego dyplomaty, podarował młodszej w prezencie ślubnym antykoncepcję dla kobiet (krążek bądź kapturek).

Książka może być kluczem do twórczości Marii Pawlikowskiej – Jasnorzewskiej, która swe najpiękniejsze erotyki pisała podczas uniesień miłosnych i w trakcie bolesnego rozczarowania swym konkurentem. Wszak Lilka nazywaną jest poetką miłości. Domeną poetki i znakiem rozpoznawczym jej dorobku stały się erotyki – wiersze podejmujące tematykę miłości, także cielesnej. Jej kunszt poetycki i trafna obserwacja rzeczywistości wzniosły ją na wyżyny twórczości poetyckiej. Fenomen poetyckiego talentu zazwyczaj jest zjawiskiem niewytłumaczalnym, jednak  w przypadku  Marii Pawlikowskiej – Jasnorzewskiej istnieją pewne przesłanki do wskazania jego podłoża. Jak wspomina młodsza siostra Marii w powieści autobiograficznej „Maria i Magdalena” starsza z Kossakówien miała niezwykle bogate, ale i bolesne życie prywatne. Czterokrotnie wychodziła za mąż, dopiero ostatni raz szczęśliwie – Stefan Jasnorzewski stał się antidotum na poprzednie miłostki i wynagrodził poetce wiele miłosnych rozczarowań. Jej wrodzona wielka emocjonalność, poddawanie się nastrojom chwili, wrażliwość wewnętrzna i silna potrzeba bycia kochaną sprawiła, że rzucała się w objęcia wielu nieodpowiednich mężczyzn. Uczucia, które wywoływały te związki z potrzeby duszy przelewała na papier. Tak powstawały uważane do dziś, przez wielu znawców literatury za najpiękniejsze, wiersze o miłości. Tomiku „Niebieskie migdały” nie byłoby gdyby nie małżeństwo z  Janem Pawlikowskim... Erotyki pełne przepięknych i obrazowych metafor, intymny zapis prywatnych chwil urzekają czytelnika swoją nastrojowością. Szczerość i liryczny humor rozstrzygają o niezaprzeczalnym wdzięku jej poetyckich, miłosnych wyznań. To poezja wyrafinowana, a jednocześnie prawdziwa  i naturalna.

Magdalena Samozwaniec by pozbyć się wrażenia subiektywizmu pisze powieść w narracji trzecioosobowej. Pozwala to jeszcze pełniej zdystansować się do siebie. Madzia dorastała w cieniu starszej siostry, ale nie walczyła z kompleksem niższości, przeciwnie swoją mniejszą wartość uznała za rzecz całkowicie naturalną, a jako satyryczka uzbrojona w cięty język  i trafność riposty, jeszcze bardziej wyszydzała swoje przywary, postępowanie i pomyłki właściwe wiekowi dziecięcemu. Miejscami to umniejszanie własnej osobie, choć żartobliwe, staje się wymuszone, męczy czytelnika. Nie zmniejsza to jednak przyjemności poznawczej płynącej z lektury, poznawanie już zapomnianych, pełnych archaizmów czasów, wskrzeszanie, chociaż mentalne świata, który bezpowrotnie przeminął, może być doświadczeniem arcyciekawym, nie tylko dla biografów Marii Pawlikowskiej – Jasnorzewskiej.

„Maria i Magdalena” Magdalena Samozwaniec, Glob, Szczecin 1989.

"Piotruś Pan"

"[...] dzieciństwo jest jedyną porą, która trwa w nas całe życie"

Jeśli jesteście tego samego zdania, co Ryszard Kapuściński zajrzyjcie koniecznie na stronę 55 najnowszego numer "Literadaru"

http://www.biblionetka.pl/literadar.aspx